Dalam sebuah mesyuarat BIM, arahan ini kedengaran cukup jelas:
“Semua model perlu disediakan pada LOD 300.”
Arkitek bersetuju. Jurutera bersetuju. Kontraktor juga bersetuju.
Namun apabila kerja bermula, setiap pihak mentafsir arahan itu secara berbeza. Seorang modeller menambah geometri yang lebih terperinci. Seorang lagi mengisi parameter bahan dan prestasi. Pasukan tapak pula menyangka semua yang kelihatan di dalam model sudah tepat, telah dikoordinasikan dan boleh digunakan untuk pembinaan.
Modelnya kelihatan lengkap. Maklumatnya belum tentu mencukupi.
Minggu lalu, SembangBIM membincangkan bagaimana CDE menentukan maklumat mana yang dibenarkan untuk digunakan. Persoalan minggu ini datang satu langkah lebih awal:
Sebelum sesuatu maklumat dikongsi atau diterbitkan, adakah pasukan sudah menyatakan dengan jelas maklumat apakah yang sebenarnya diperlukan?
Di sinilah istilah LOD, LOI dan level of information need sering bercampur sehingga satu nombor digunakan untuk menjawab terlalu banyak persoalan.
Masalah pertama: LOD sendiri mempunyai lebih daripada satu maksud
LOD sering digunakan sebagai singkatan kepada dua istilah:
- Level of Detail — berapa banyak perincian geometri yang dimasukkan ke dalam sesuatu elemen; dan
- Level of Development — sejauh mana sesuatu elemen telah dibangunkan dan boleh dipercayai untuk kegunaan yang dinyatakan.
Kedua-duanya berkaitan, tetapi tidak sama.
Sebuah pintu boleh mempunyai daun pintu, bingkai, engsel, pemegang, skru dan tekstur yang sangat terperinci. Dari segi visual, pintu itu mempunyai detail yang tinggi. Namun jika kedudukannya masih anggaran, saiz bukaannya belum disahkan atau jenis pintunya masih sementara, pasukan lain belum tentu boleh bergantung padanya.
BIMForum menggunakan LOD sebagai Level of Development. Spesifikasi LOD 2025 menekankan bahawa tahap ini berkaitan dengan kandungan dan kebolehpercayaan elemen model, bukan semata-mata rupa yang terperinci. Dokumen itu juga mengingatkan bahawa terminologi antarabangsa tidak seragam; negara dan organisasi berbeza boleh menggunakan istilah serta sistem penomboran yang berlainan. BIMForum — 2025 Level of Development Specification
Dalam konteks Malaysia, kekeliruan ini memang mudah berlaku. CIDB BIM Guide 2016: Readiness menggunakan istilah Level of Detail untuk tahap perincian maklumat geometrik dan bukan geometrik sepanjang kitar hayat projek. CIDB — BIM Guide 2: Readiness
Oleh itu, arahan “LOD 300” tidak lengkap jika dokumen projek tidak menyatakan:
- LOD membawa maksud yang mana;
- rujukan atau edisi yang digunakan;
- elemen yang terlibat;
- kegunaan maklumat tersebut;
- ciri geometri dan data yang diperlukan; dan
- perkara yang boleh dipercayai oleh penerima.
LOD bukan nama lain bagi fasa projek
Satu lagi amalan biasa ialah menganggap:
- LOD 100 = konsep;
- LOD 200 = reka bentuk awal;
- LOD 300 = tender;
- LOD 400 = pembinaan; dan
- LOD 500 = operasi.
Pemetaan seperti ini mungkin digunakan dalam dokumen projek tertentu, tetapi ia tidak patut dianggap sebagai hukum sejagat.
LOD 500 ialah contoh yang penting. Dalam kerangka BIMForum, ia bukan sekadar tahap yang “lebih tinggi” daripada LOD 400. Ia menunjukkan representasi keadaan sedia ada atau as-constructed yang dibangunkan melalui pemerhatian, verifikasi tapak atau interpolasi, dengan tahap ketepatan dinyatakan. Ia tidak secara automatik bermaksud setiap skru telah dimodelkan atau semua data operasi sudah lengkap.
Sebuah model pada satu tarikh pertukaran biasanya mengandungi elemen pada tahap perkembangan yang berbeza. Struktur utama mungkin sudah stabil, susun atur siling masih berubah dan peralatan pakar mungkin baru berupa ruang simpanan. Memberikan satu label LOD kepada seluruh model boleh menyembunyikan perbezaan tersebut.
BIMForum sendiri tidak menetapkan bahawa sesuatu LOD mesti dicapai pada fasa tertentu. Pasukan projek perlu menentukan perkembangan setiap elemen mengikut kegunaan, tanggungjawab dan titik pertukaran yang dipersetujui.
LOD sepatutnya membantu penerima memahami tahap kebolehpercayaan sesuatu elemen—bukan memberi gambaran palsu bahawa seluruh model telah siap pada kadar yang sama.
Jadi, apakah pula LOI?
LOI lazimnya digunakan untuk membawa maksud Level of Information. Dalam amalan, ia merujuk kepada maklumat bukan geometri atau data alfanumerik yang dikaitkan dengan objek, ruang, sistem atau aset.
Bagi sebuah pintu, maklumat tersebut mungkin termasuk:
- kod dan jenis pintu;
- bahan serta kemasan;
- fire rating dan acoustic rating;
- saiz bukaan bersih;
- set ironmongery;
- pengilang dan model produk;
- nombor aset;
- tarikh waranti; dan
- keperluan penyelenggaraan.
LOI membantu pasukan melihat bahawa sebuah objek BIM bukan sekadar bentuk 3D. Namun label seperti “LOI 4” masih belum mencukupi jika projek tidak menyenaraikan parameter, format, unit, sumber, pihak bertanggungjawab dan kaedah penerimaan.
Dalam pendekatan terdahulu di United Kingdom, level of definition digunakan sebagai gabungan level of detail dan level of information. Panduan UK BIM Framework menjelaskan bahawa metrik generik seperti ini boleh menjadi terlalu terbuka kepada tafsiran apabila tujuan maklumat tidak dinyatakan. UK BIM Framework — Guidance Part D: Developing Information Requirements
Ringkasnya:
LOD cuba menjelaskan perkembangan atau perincian model. LOI cuba menjelaskan data bukan geometri. Tetapi projek masih memerlukan satu cara untuk menentukan mengapa, bila, untuk siapa dan sebanyak mana semua maklumat itu diperlukan.
Level of information need bermula dengan tujuan
ISO 7817-1:2024 menyediakan konsep dan prinsip khusus untuk menetapkan level of information need secara konsisten. Ia menerangkan tahap dan keluasan maklumat yang perlu ditukar atau diserahkan sepanjang kitar hayat aset. ISO 7817-1:2024 — Level of information need
Pendekatan ini tidak bermula dengan soalan, “Kita mahu LOD berapa?”
Ia bermula dengan empat perkara asas:
- Tujuan — mengapa maklumat diperlukan;
- Milestone — bila maklumat perlu diserahkan;
- Aktor — siapa menyediakan dan siapa menerimanya; dan
- Objek — elemen, ruang, sistem atau kumpulan maklumat yang terlibat.
Selepas konteks itu jelas, keperluan kandungan ditentukan melalui tiga bahagian:
| Bahagian | Apa yang perlu dijelaskan |
|---|---|
| Maklumat geometri | Perincian, dimensionality, lokasi, rupa dan tingkah laku parametrik yang diperlukan |
| Maklumat alfanumerik | Identiti, sifat, nilai, unit, struktur data dan atribut yang diperlukan |
| Dokumentasi | Lukisan, jadual, spesifikasi, laporan, sijil, manual atau rekod berkaitan |
Ini bukan permintaan supaya semua bahagian sentiasa dipenuhi pada tahap maksimum. Sesuatu tujuan mungkin memerlukan geometri yang tepat tetapi hanya sedikit data. Tujuan lain mungkin memerlukan data aset dan dokumen yang lengkap tanpa geometri yang terlalu terperinci.
Prinsipnya ialah:
Sediakan maklumat yang cukup untuk tujuan yang dipersetujui—tidak terlalu sedikit dan tidak berlebihan.
Walaupun singkatan LOIN sering digunakan dalam industri, panduan UK BIM Framework mengesyorkan supaya istilah level of information need tidak disingkatkan. Alasannya munasabah: konsep ini bukan satu lagi kod tunggal yang boleh menggantikan LOD dengan nombor baharu.
Perbandingan ringkas
| Istilah | Fokus utama | Soalan yang dijawab | Batasannya jika digunakan bersendirian |
|---|---|---|---|
| Level of Detail | Kekayaan atau kerumitan geometri | Sejauh mana rupa objek diperincikan? | Tidak semestinya menunjukkan ketepatan atau kebolehpercayaan |
| Level of Development | Perkembangan dan kebolehpercayaan elemen mengikut kerangka yang dipilih | Sejauh mana penerima boleh bergantung pada elemen tersebut? | Perlu rujukan, edisi, elemen dan kegunaan yang jelas |
| LOI / Level of Information | Data bukan geometri | Apakah atribut yang perlu dikaitkan dengan objek? | Label tahap sahaja tidak menyatakan parameter atau kriteria penerimaan |
| Level of information need | Geometri, data dan dokumentasi berdasarkan konteks | Maklumat apakah yang diperlukan, untuk tujuan apa, bila dan oleh siapa? | Masih perlu diterjemahkan kepada keperluan projek yang boleh diuji |
LOD dan LOI tidak semestinya perlu dibuang. Kedua-duanya masih boleh menjadi alat komunikasi jika maksudnya ditetapkan dengan jelas. Yang perlu dielakkan ialah menggunakan satu singkatan atau nombor sebagai pengganti kepada keperluan maklumat yang sebenar.
Satu pintu, empat tujuan yang berbeza
Ambil sebuah pintu hospital sebagai contoh. Pintu yang sama boleh mempunyai keperluan maklumat berlainan mengikut keputusan yang hendak dibuat.
| Tujuan | Geometri yang diperlukan | Data alfanumerik yang diperlukan | Dokumentasi yang diperlukan |
|---|---|---|---|
| Semakan aksesibiliti | Lokasi, arah bukaan, clear opening, threshold, kedudukan pemegang dan ruang pergerakan | Kod pintu, fungsi ruang dan ciri aksesibiliti berkaitan | Pelan, door schedule dan rekod semakan aksesibiliti |
| Koordinasi reka bentuk | Saiz bukaan, bingkai, swing, interface dinding serta clearance | Jenis pintu, fire rating, acoustic rating dan disiplin bertanggungjawab | Pelan koordinasi, jadual pintu dan isu penyelarasan |
| Perolehan dan kelulusan bahan | Dimensi yang diperlukan untuk menyemak kesesuaian produk dan interface | Bahan, kemasan, prestasi, set ironmongery, pengilang dan model yang dicadangkan | Spesifikasi, technical data sheet, sample approval dan material submission |
| Serahan untuk operasi | Lokasi serta keadaan as-installed yang perlu disahkan | Asset ID, pengilang, model, serial number, waranti dan keperluan penyelenggaraan | O&M manual, sijil, rekod ujian dan dokumen waranti |
Jika klien hanya meminta “semua pintu LOD 300”, adakah semua maklumat di atas perlu dihantar serentak?
Tidak semestinya.
Nama pengilang mungkin belum wajar dikunci semasa reka bentuk awal. Serial number pula belum wujud sebelum pemasangan. Sebaliknya, clear opening dan arah bukaan mungkin sudah diperlukan lebih awal untuk menyemak aksesibiliti serta aliran pengguna.
Inilah sebabnya model paling terperinci belum tentu model paling sesuai. Maklumat perlu berkembang mengikut tujuan, milestone dan tanggungjawab—bukan sekadar meningkat mengikut satu nombor.
“LOD 300 untuk semua” juga menghasilkan pembaziran
Permintaan yang terlalu umum boleh menyebabkan dua kegagalan bertentangan.
1. Maklumat terlalu sedikit
Model kelihatan betul tetapi tidak mempunyai data yang diperlukan untuk costing, procurement, installation atau operation. Penerima kemudian mencari maklumat melalui e-mel, spreadsheet berasingan dan WhatsApp.
2. Maklumat terlalu banyak
Pasukan memodelkan komponen kecil, menambah parameter yang belum diperlukan atau memasukkan maklumat produk terlalu awal. Fail menjadi berat, masa kerja meningkat dan data yang tidak dapat disahkan mula kelihatan seperti fakta.
Kedua-duanya berisiko.
Maklumat yang kurang menyebabkan keputusan dibuat tanpa asas mencukupi. Maklumat yang berlebihan pula meningkatkan kos penghasilan, semakan dan penyelenggaraan—serta boleh menyembunyikan maklumat yang benar-benar penting.
Lebih banyak maklumat bukan sentiasa lebih baik. Maklumat yang tepat pada masa yang tepat ialah matlamat sebenar.
Dari information requirements kepada CDE
Level of information need dan CDE menyelesaikan dua masalah yang berlainan tetapi saling berkaitan:
- Level of information need menentukan kandungan yang diperlukan untuk tujuan tertentu.
- CDE mengawal bagaimana kandungan itu dihasilkan, disemak, dikongsi, diberi kebenaran dan diarkibkan.
Sesuatu model boleh mempunyai maklumat yang mencukupi tetapi masih belum dibenarkan untuk digunakan kerana statusnya WIP. Sebaliknya, sesuatu fail boleh berada dalam Published tetapi kandungannya masih gagal memenuhi keperluan jika acceptance criteria tidak disemak dengan baik.
Projek memerlukan kedua-duanya:
Kandungan yang sesuai dan status penggunaan yang jelas.
Dalam pelaksanaan praktikal:
- pihak yang melantik menetapkan tujuan dan keperluan pertukaran maklumat;
- lead appointed party menyelaraskan kaedah, tanggungjawab dan pelan penyampaian;
- task team menghasilkan maklumat mengikut keperluan yang dipersetujui;
- semakan dan penerimaan menguji maklumat tersebut terhadap kriteria yang nyata; dan
- CDE menyimpan state, status, revision serta audit trail bagi setiap pertukaran.
Tukarkan satu nombor kepada keperluan yang boleh diuji
Daripada menulis:
“Model pintu diperlukan pada LOD 300.”
Gunakan struktur yang lebih jelas:
| Perkara | Contoh keperluan |
|---|---|
| Tujuan | Semakan aksesibiliti dan koordinasi bukaan |
| Milestone | Sebelum design freeze aras berkaitan |
| Penerima | Arkitek, perunding aksesibiliti dan kontraktor utama |
| Objek | Semua pintu pada laluan awam dan bilik aksesibel |
| Geometri | Lokasi, arah bukaan, clear opening, threshold, pemegang dan ruang pergerakan |
| Data | Kod, jenis, fire rating, fungsi ruang dan status semakan |
| Dokumen | Pelan, door schedule dan laporan semakan |
| Format | Model native, IFC jika diwajibkan, jadual serta PDF |
| Penerimaan | Tiada medan wajib kosong; dimensi konsisten; clash/clearance disemak; revision dan status CDE betul |
Keperluan ini masih boleh merujuk kepada LOD tertentu jika projek menggunakannya. Bezanya, penerima kini tahu apa yang perlu ada dan bagaimana ia akan disahkan.
Tujuh soalan sebelum menetapkan LOD atau LOI
Sebelum mengeluarkan information requirements, BIM brief, EIR, BEP atau TIDP, tanya:
- Keputusan apakah yang perlu dibuat menggunakan maklumat ini?
- Siapakah penerima dan siapakah penyedianya?
- Bilakah maklumat perlu tersedia?
- Objek atau ruang manakah yang termasuk dalam skop?
- Apakah geometri, data dan dokumen minimum yang diperlukan?
- Apakah format, classification, unit dan kaedah pertukaran?
- Bagaimanakah penerima akan menyemak dan menerima atau menolaknya?
Jika tujuh soalan ini tidak dapat dijawab, menaikkan LOD daripada 300 kepada 400 tidak akan menyelesaikan masalah asas.
Pandangan AYDI
Industri tidak perlu berhenti menggunakan LOD serta-merta. Kita perlu berhenti menggunakannya sebagai jawapan tunggal kepada setiap keperluan maklumat.
Satu nombor tidak boleh menerangkan semuanya: tujuan, penerima, milestone, geometri, data, dokumen, format dan tahap kebolehpercayaan.
Model yang lebih terperinci belum tentu lebih berguna. Maklumat yang baik ialah maklumat yang mencukupi untuk tujuan dan keputusan yang dinyatakan.
Mulakan dengan keputusan yang perlu dibuat. Tentukan maklumat minimum yang menyokong keputusan itu. Tetapkan siapa menyediakannya, bila ia diperlukan dan bagaimana ia akan diperiksa.
Kemudian barulah tentukan tahap perkembangan model.
Bukan sebaliknya.
Nota rujukan: ISO 7817-1:2024 ialah piawaian antarabangsa terbitan semasa yang khusus kepada konsep dan prinsip level of information need. BIMForum menerbitkan LOD Specification 2025 sebagai rujukan Level of Development. Oleh sebab penggunaan istilah berbeza antara organisasi dan negara, setiap projek perlu menyatakan kerangka, edisi serta definisi yang diterima pakai dalam dokumen kontrak dan BEP.
---