Perunding, Pemaju, Kontraktor dan Pelanggan: Apakah Peranan Mereka dalam Menjayakan BIM?

BIM Bukan Tanggungjawab Perunding Sahaja

Apabila sesebuah projek diumumkan sebagai “projek BIM”, perhatian biasanya terus diberikan kepada pihak perunding.

Siapa akan menghasilkan model? Siapa BIM Manager? Perisian apa yang akan digunakan? Apakah tahap LOD yang perlu dicapai?

Semua persoalan ini penting, tetapi hanya merangkumi sebahagian daripada pelaksanaan BIM.

Model yang baik tidak akan menyelamatkan projek jika pelanggan tidak mengetahui maklumat yang sebenarnya diperlukan. Common Data Environment atau CDE yang mahal pula tidak banyak membantu jika pasukan masih menghantar fail melalui aplikasi pesanan tanpa kawalan versi.

Clash detection juga tidak memberikan nilai sekiranya tiada pihak yang membuat keputusan atau penyelesaian tersebut tidak diterjemahkan kepada kerja sebenar di tapak.

BIM hanya berjaya apabila setiap pihak memahami:

Maklumat yang perlu mereka hasilkan.
Tujuan maklumat tersebut diperlukan.
Masa maklumat itu perlu diserahkan.
Pihak yang akan menggunakannya.
Keputusan yang perlu dibuat berdasarkan maklumat tersebut.

Ringkasnya, BIM bukan sekadar proses menghasilkan model. BIM ialah proses mengurus maklumat dan keputusan sepanjang kitar hayat sesuatu aset.

Pelanggan dan Pemaju: Sama atau Berbeza?

Dalam sesetengah projek, pelanggan dan pemaju ialah organisasi yang sama. Dalam projek lain, kedua-duanya menjalankan fungsi yang berbeza.

Pelanggan ialah pihak yang memerlukan, membiayai, memiliki atau akan menggunakan aset tersebut. Pelanggan menentukan tujuan projek serta maklumat yang diperlukan untuk membuat keputusan.

Pemaju pula lebih tertumpu kepada pelaksanaan pembangunan, termasuk aspek kebolehlaksanaan, kelulusan, kos, program, strategi komersial dan penyelarasan keseluruhan projek pembangunan.

Pelanggan menentukan mengapa maklumat diperlukan, manakala pemaju memastikan maklumat tersebut menyokong perjalanan pembangunan.

Sekiranya kedua-dua fungsi ini berada dalam satu organisasi, tanggungjawab setiap fungsi masih perlu dikenal pasti dengan jelas.

1. Pelanggan: Menentukan Tujuan dan Keperluan Maklumat

Pelanggan sepatutnya menjadi pihak yang menetapkan arah pelaksanaan BIM.

Sebelum meminta model yang terperinci, pelanggan perlu menentukan keputusan yang hendak disokong oleh maklumat tersebut. Adakah BIM diperlukan untuk koordinasi reka bentuk, semakan kos dan kuantiti, simulasi pembinaan, perancangan masa atau 4D, kelulusan pihak berkuasa, pengurusan aset, operasi dan penyelenggaraan bangunan—atau gabungan beberapa kegunaan tersebut?

Antara tanggungjawab utama pelanggan ialah:

Menetapkan objektif serta kegunaan BIM.
Menentukan keperluan maklumat dan hasil serahan.
Menentukan tahap maklumat yang diperlukan pada setiap peringkat.
Menetapkan keperluan pengurusan CDE.
Menilai keupayaan pasukan sebelum pelantikan.
Membuat keputusan dan memberikan kelulusan mengikut masa yang dipersetujui.
Memastikan maklumat akhir boleh digunakan untuk operasi dan penyelenggaraan aset.

Pelanggan tidak semestinya perlu mahir menggunakan perisian pemodelan. Namun, pelanggan mesti memahami maklumat yang ingin diterima serta tujuan maklumat itu akan digunakan.

Permintaan seperti “semua model mesti mencapai LOD 500” tanpa tujuan yang jelas boleh meningkatkan kos dan beban kerja tanpa menghasilkan nilai sebenar kepada projek.

Lebih banyak maklumat tidak semestinya lebih baik. Maklumat yang betul, pada masa yang betul, jauh lebih bernilai.

2. Pemaju: Menghubungkan BIM dengan Keputusan Pembangunan

Pemaju memastikan pelaksanaan BIM tidak bergerak secara berasingan daripada realiti pembangunan.

Maklumat daripada model perlu menyokong keputusan berkaitan perancangan pembangunan, kebolehlaksanaan projek, kelulusan pihak berkuasa, kos dan aliran tunai, kebolehpasaran, program projek, strategi perolehan, pembinaan, penyerahan serta operasi aset.

Antara peranan utama pemaju ialah:

Menyelaraskan BIM dengan strategi pembangunan dan program projek.
Memastikan keperluan BIM dimasukkan sejak peringkat tender dan pelantikan.
Menyelaraskan kehendak pelanggan dengan skop perunding serta kontraktor.
Memantau kesan perubahan reka bentuk terhadap kos, masa dan kelulusan.
Menyediakan bajet yang realistik untuk tenaga kerja, teknologi, latihan dan CDE.
Mengelakkan kehilangan maklumat semasa peralihan daripada reka bentuk kepada pembinaan.
Memastikan model akhir mempunyai nilai kepada pemilik dan pengurus fasiliti.

Kesilapan biasa berlaku apabila BIM dianggap sebagai kos tambahan yang perlu ditanggung oleh perunding. Hakikatnya, BIM sepatutnya menjadi sebahagian daripada sistem tadbir urus dan pembuatan keputusan projek.

Jika pemaju hanya meminta “model BIM” pada penghujung projek, pasukan mungkin menyerahkan fail. Namun, fail tersebut belum tentu mengandungi maklumat yang lengkap, tepat atau berguna kepada pengurusan aset.

3. Perunding: Menterjemahkan Keperluan kepada Reka Bentuk Berkoordinasi

Perunding bukan sekadar bertanggungjawab menghasilkan model 3D.

Arkitek, jurutera, juruukur bahan dan perunding pakar perlu menterjemahkan kehendak pelanggan kepada maklumat reka bentuk yang tepat, terselaras dan boleh dibina.

Antara tanggungjawab perunding ialah:

Memahami keperluan maklumat projek.
Mematuhi BIM Execution Plan atau BEP yang dipersetujui.
Menghasilkan model berdasarkan skop dan jadual yang ditetapkan.
Menghasilkan tahap maklumat yang sesuai dengan peringkat projek.
Menyelaraskan model seni bina, struktur, mekanikal, elektrikal dan disiplin lain.
Menjalankan semakan kualiti sebelum maklumat dikongsi.
Mengurus perubahan reka bentuk serta rekod keputusan.
Menyelesaikan isu koordinasi mengikut keutamaan projek.
Memastikan lukisan, jadual, spesifikasi dan model membawa maklumat yang konsisten.
Menyerahkan maklumat mengikut keperluan kontrak dan pelanggan.

Perunding juga perlu mengelakkan budaya:

“Model disiplin saya sudah betul. Disiplin lain yang perlu menyesuaikan diri.”

Dalam BIM, model yang betul secara individu masih boleh gagal apabila digabungkan dengan model disiplin lain.

Model seni bina, struktur dan M&E bukan tiga produk yang terpisah. Kesemuanya perlu membentuk satu penyelesaian projek yang boleh diselaraskan, dibina dan diselenggara.

4. Kontraktor: Membawa Model daripada Reka Bentuk ke Realiti Tapak

Kontraktor ialah pihak yang menguji sama ada maklumat reka bentuk benar-benar boleh dilaksanakan.

Penglibatan kontraktor yang terlalu lewat boleh menyebabkan isu kebolehbinaan hanya dikenal pasti selepas kerja bermula. Keadaan ini mengurangkan peluang BIM untuk mengelakkan perubahan, kelewatan, kerja semula dan pembaziran.

Antara tanggungjawab kontraktor ialah:

Menilai kebolehbinaan model dan cadangan reka bentuk.
Merancang strategi pembinaan, logistik serta urutan kerja.
Menggunakan model untuk koordinasi tapak dan perancangan pembinaan.
Menggunakan BIM bagi tujuan 4D, kuantiti atau perancangan kerja apabila diperlukan.
Menyelaras maklumat daripada subkontraktor, pembekal dan fabrikator.
Memastikan shop drawing dan fabrication model selaras dengan reka bentuk yang diluluskan.
Mengurus isu dan clash melalui proses yang dipersetujui.
Merekod serta mengemas kini perubahan sebenar semasa pembinaan.
Menyediakan maklumat as-built yang boleh disahkan.
Menyerahkan maklumat akhir yang boleh digunakan untuk operasi aset.

Kontraktor tidak sepatutnya menerima model perunding hanya sebagai bahan rujukan visual.

Sebelum model digunakan, kontraktor perlu memahami status model, tujuan model dikeluarkan, kesesuaian model untuk kegunaan yang dicadangkan, hubungannya dengan lukisan, spesifikasi dan dokumen kontrak, serta maklumat yang masih memerlukan pengesahan.

Pada masa yang sama, kontraktor tidak boleh menganggap semua ketidakselarasan sebagai masalah perunding. BIM memerlukan penyelesaian bersama berdasarkan skop, tanggungjawab dan keputusan yang direkodkan.

Jadi, Siapakah yang Sepatutnya Mengetuai BIM?

Jawapannya bergantung pada struktur kontrak, kaedah perolehan dan struktur pelantikan projek.

Dalam projek konvensional, pelanggan mungkin melantik beberapa pihak utama secara terus, seperti arkitek, jurutera, pengurus projek dan kontraktor.

Dalam projek reka dan bina pula, kontraktor utama mungkin mempunyai peranan lebih besar dalam mengurus pasukan penyampaian serta penyelarasan maklumat.

ISO 19650 menggunakan istilah seperti:

Appointing Party — pihak yang membuat pelantikan.
Lead Appointed Party — pihak utama yang dilantik secara langsung oleh pihak yang membuat pelantikan.
Appointed Party — pihak yang dilantik untuk menghasilkan atau menyampaikan maklumat.

Ini menunjukkan bahawa peneraju BIM tidak semestinya sentiasa arkitek, perunding BIM atau kontraktor.

Peranan tersebut perlu ditentukan berdasarkan struktur pelantikan, kaedah perolehan, skop kontrak, tanggungjawab pengurusan maklumat dan keperluan pada setiap peringkat projek.

Walau siapa pun yang dilantik untuk mengurus proses BIM, akauntabiliti keseluruhan projek tidak boleh diserahkan kepada BIM Manager seorang sahaja.

BIM Manager Bukan Pemilik Semua Masalah

BIM Manager atau BIM Coordinator boleh mengurus proses, standard, CDE, koordinasi dan penghantaran maklumat.

Namun, mereka tidak boleh:

Menentukan objektif perniagaan bagi pihak pelanggan.
Membuat keputusan reka bentuk bagi pihak perunding.
Menentukan kaedah pembinaan bagi pihak kontraktor.
Meluluskan kos atau perubahan bagi pihak pemaju.
Menjamin ketepatan maklumat yang tidak disahkan oleh pemilik disiplin.
Menggantikan tanggungjawab profesional pihak yang dilantik.

BIM Manager menguruskan aliran dan proses maklumat. Setiap pihak masih bertanggungjawab terhadap keputusan, reka bentuk dan maklumat di bawah skop profesional atau kontraknya.

Empat Punca Lazim BIM Tidak Berfungsi

1. Pelanggan meminta model tetapi tidak menentukan tujuannya

Pasukan akhirnya menghasilkan terlalu banyak maklumat, terlalu sedikit maklumat atau maklumat yang tidak diperlukan.

2. Pemaju melihat BIM sebagai perisian dan kos tambahan

BIM tidak dimasukkan dengan betul dalam tadbir urus, kontrak, bajet dan program projek.

3. Perunding menghasilkan model secara berasingan

Koordinasi berlaku terlalu lewat, selepas banyak keputusan reka bentuk telah dimuktamadkan.

4. Kontraktor menggunakan BIM hanya untuk memenuhi syarat penyerahan

Model tidak digunakan untuk kebolehbinaan, penyelarasan subkontraktor, perancangan kerja atau rekod sebenar pembinaan.

Dalam semua keadaan ini, masalah sebenar bukan semata-mata teknologi. Masalah utamanya ialah keperluan, tanggungjawab, keputusan dan aliran maklumat yang tidak jelas.

Formula Ringkas Menjayakan BIM

Pelanggan memberikan arah. Pemaju menyediakan tadbir urus. Perunding menghasilkan maklumat reka bentuk yang berkoordinasi. Kontraktor menterjemahkan maklumat kepada pembinaan sebenar.

Jika satu pihak tidak menjalankan peranannya, rantaian maklumat akan terputus.

Model mungkin masih boleh dibuka. Lukisan mungkin masih boleh diterbitkan. Mesyuarat koordinasi mungkin masih berjalan. Namun, potensi sebenar BIM untuk mengurangkan ketidakpastian, mempercepatkan keputusan dan meningkatkan mutu penyampaian projek tidak akan tercapai.

Pandangan AYDI

Di Malaysia, kita kadangkala terlalu cepat menilai tahap kematangan BIM berdasarkan perisian, rupa model atau jumlah clash yang direkodkan.

Sedangkan ukuran yang lebih penting ialah:

Adakah pelanggan menerima maklumat yang diperlukan?
Adakah keputusan dibuat lebih awal?
Adakah perubahan dapat dijejaki?
Adakah perunding dan kontraktor menggunakan maklumat yang sama?
Adakah isu diselesaikan sebelum menjadi masalah di tapak?
Adakah maklumat akhir boleh digunakan selepas bangunan diserahkan?

BIM tidak berjaya hanya kerana semua orang mempunyai perisian BIM.

BIM berjaya apabila semua pihak menggunakan maklumat yang betul untuk membuat keputusan yang betul—pada masa yang betul.